De Molen

Historie

Windkorenmolen de Leeuw, Oude Molenweg 3 te Lettele ( in buurtschap Oude Molen of ‘Olde Mölle’) ligt aan de oostgrens van de gemeente Deventer. Al in de zestiende eeuw is er op min of meer deze zelfde plek sprake van een molen, strategisch gelegen aan de verbindingsroute Deventer - Duitsland. In de vroegere eeuwen stond de molen op een open heide- en moerasgebied aan de rand van de wat hoger gelegen zandgronden  van Bathmen . Het type standaardmolen was daartoe voor een voldoende windvang voldoende.

De windkorenmolen De Leeuw die in 1856, nadat door een brand de voorganger verloren was gegaan, als maal- en pelmolen opgebouwd werd, was van het type stellingmolen. Een ronde stenen stellingmolen met rieten kap en met de stelling op zes meter hoogte en met een vlucht van de wieken van ca vierentwintig meter. Sinds die tijd heeft de Molen allerlei perioden van voor- en tegenspoed doorstaan. Immers een windmolen was voor de molenaar niet meer dan een stuk hulpgereedschap om met goedkope windkracht te kunnen malen. Door de eeuwen heen kreeg de molenaar te maken met de industrialisatie ( bijvoorbeeld motoren deden hun intrede en elektriciteit kwam beschikbaar) en de ontwikkeling van de landbouw ( bijvoorbeeld vergroting en intensivering van de boerenbedrijven, andere voedergewassen voor het vee, e.d.). Een molen rendabel laten draaien was daarom voordurend een zorg voor de molenaar die om die reden evenzoveel plannen maakten voor afbraak, herinrichting, stopzetting of ander onheil. Maar gelukkig waren er telkens weer mensen die deze plannen wisten te verijdelen en zo de molen voor het nageslacht wist te bewaren. Het hele verhaal over deze ontwikkelingen kunt u terugvinden in het boek RondOM, een uitgave uit 2011 van de Buurtvereniging Oude Molen. Dit boek staat integraal op rondom.oudemolen.net.

Constructie molens

De constructie en bouw van een molen ( windmolens maar net zo goed watermolens) als De leeuw waren in vroeger tijden hoogstandjes van houtskeletbouw. Daarbij moest men rekening houden met de bijzondere krachten die eenzijdig op de molen werd uitgeoefend. Ook diende het systeem van overbrenging effectief en robuust te zijn. En het totaal moest hanteerbaar zijn voor de molenaar, van zeilen spannen tot molenstenen slijpen en van kruien tot graan toe- en meelafvoer. In het kader van deze website verwijzen wat al deze aspecten naar diverse websites die uitgebreid ingaan op constructie, bouw en techniek van een molen (zie bij Links).

Hier beperken we ons nog tot het vragen van aandacht voor het wiekensysteem. De leeuw heeft twee typen wieken. Twee met het ten Have remkleppensysteem en twee zijn Oudhollands opgedekt. Voor details verwijzen we ook naar de websites over deze onderwerpen (zie bij Links).

Rijksmonument

De molen heeft het predicaat Rijksmonument. Onder nummer 7449 werd de molen op 4 mei 1971 in het register van rijksmonumenten opgenomen. Het was en is een erkenning van het belang van de cultuurhistorische waarde van een molen als De Leeuw, die als zodanig bescherming verdient. De Stichting Windkorenmolen De Leeuw heeft de molen in 1989 in haar bezit gekregen.

Molenaar

Op de molen De Leeuw, maar ook op de voorgangers en wel vanaf 1753, zijn tot 1990 familieleden en verwanten van de familie Te Winkel de molenaar/eigenaars  geweest. De naam Te Winkel verdwijnt weliswaar na de vijftiger jaren van de vorige eeuw uit de boeken, maar de namen van Bessems en Jansen zijn latere aangetrouwde familieleden. Ook het in die jaren opgestarte mengvoederbedrijf van Bessems ( met in 1965 gebouwde silo naast de molen) redde het uiteindelijk niet. En zo kwam het dat in 1987 een groep verontruste plaatsgenoten de handen ineensloegen en met hulp van vele vrijwilligers hebben voorkomen dat de molen verloren zou gaan. Voor 1 gulden kwam in 1989 de molen in handen van de Stichting.

Maar daarmee was er nog geen nieuwe molenaar. De Stichting is vervolgens op zoek gegaan naar een nieuwe molenaar, die de uitdaging wilde aangaan deze molen te gaan exploiteren. En zo kwam het dat na een grondige restauratie van de molen zelf in 1990 ook een nieuwe molenaar aantrad in de persoon van Tonnie Moes. Deze Meester Molenaar heeft de molen in de loop van de jaren zeer maalvaardig gekregen, heeft molen De Leeuw gepromoot waar het kon, heeft een klantenkring opgebouwd onder professionele bakkers, heeft een molenwinkel opgezet, is gestart met projecten in het kader van ons veranderde consumptiepatroon, adviseert het bestuur van de Stichting, onderhoud de molen als goed huisvader, ontvangt gasten en leidt molenaars op.

Meer over de molen, de winkel en zijn assortiment kunt u vinden op de website: www.korenmolendeleeuw.nl.

Het malen

In de molen De Leeuw zijn nu, januari 2013, twee maalstoelen bedrijfsvaardig. Eén maalstoel die wordt aangedreven door de wind en één die wordt aangedreven door een elektromotor. Een maalstoel bestaat uit twee molenstenen, een ligger en de loper. De loper wordt middels diverse overbrengingen aangedreven, de ligger staat stil. Door elektrisch aan te drijven kan de snelheid van de loper constant worden gehouden. Naast de netstroom is er in de molen de mogelijkheid om met een 1932 Deutz dieselmotor gekoppeld aan een even oude Heemaf stroomgenerator elektriciteit op te wekken.

De molenaar draait echter het liefst op de wind. Maar de wind is niet zo regelmatig. Windsterkte en vlagen zullen een onregelmatiger loop van de loper veroorzaken. Onregelmatige snelheid zou, als je niet oplet, de kwaliteit van het meel in gevaar kunnen brengen. En dat zoiets niet gebeurd is het vak van de molenaar, ambachtelijk malen. Voor vakkundig malen heb je aandacht, oplettendheid, ervaring en veel deskundigheid nodig.

De eisen aan het malen zijn niet alleen vanwege de vereiste productkwaliteit toegenomen. Ook de veiligheids- en hygiënewetgeving van de overheid hebben tot allerlei extra maatregelen voor, tijdens en na het maalproces geleid. Er moet een Arbo risico-evaluatie (Arbo=arbeidsomstandigheden) en     -inventarisatie hebben plaatsgevonden. En het maalproces en de uitvoering ervan moet voldoen aan de hygiëne-eisen die als HACCP in de levensmiddelenindustrie bekend zijn.

Al met al is het malen op de molen qua proces wel, maar qua procesbeheersing niet meer te vergelijken met het malen van weleer.

Bezoeken en molengidsen

De bij het ‘malen’ genoemde extra overheidseisen en onze eigen verantwoordelijkheid met betrekking tot de veiligheid, maken ook dat het toelaten van bezoekers op de molen aan regels gebonden is.  Op  de momenten dat er daadwerkelijk gemalen wordt, zijn de zolders en de stelling van de molen niet toegankelijk.

Daadwerkelijk malen betekent niet dat als de wieken draaien geen bezoek mogelijk is. Bij open dagen of na afspraak kan de molenaar als demonstatie de molen laten draaien zonder dat er gemalen wordt. In zo'n geval zou het echt gevaarlijk zijn om op de stelling te komen. Immers de molenwieken  scheren over de stelling. Echter bij die gelegenheden  is een deel van de stelling afgezet met netten. Niemand mag zich achter die netten bevinden.

Om toe te zien op een veilig bezoek, maar natuurlijk ook om uitleg te geven als de molen bezocht wordt, is er een vrijwilligersgroep molengidsen. Die zullen bij de dagen dat de molen te bezichtigen is u begeleiden. Het is niet toegestaan zonder deze begeleiding naar de zolders in de molen te klimmen.

Daarnaast wordt van iedere bezoeker verwacht dat hij/zij zich houdt aan de aanwijzingen van de bevoegden op de molen.

Voor data van openstelling  – zie bij 'Vrienden van de Molen' (agenda).

Molenbiotoop

Omdat een molen alleen maar in stand gehouden kan worden als de functie van de molen als windmolen behouden blijft, heeft de overheid aan gemeenten een dringend advies gegeven deze waarborgen in bestemmingsplannen op te nemen. Een goede manier om dat te doen is het beschrijven van een molenbiotoop. Deze waarborgt een voldoende windvang in de toekomst en daarmee ongunstige omstandigheden voor de werking van het molensysteem.

In 2012 is voor molen de Leeuw in het nieuwe bestemmingsplan Buitengebied Deventer ook een molenbiotoop opgenomen.

Voor informatie over de ontwikkeling van het plan, de detailverkenning en de interpretatie van de in het bestemmingsplan opgenomen besluit, verwijzen we u hier graag naar de ter gelegenheid daarvan gemaakte flyer en presentatie. Meer algemene Informatie over molenbiotopen is te vinden op www.molenbiotoop.nl

Copyright 2013, Stichting Windkorenmolen de Leeuw.